Nếu Mỹ áp thuế 20%, kinh tế Việt Nam sẽ đối mặt với điều gì?

Thuế suất 20% và sức hút của Việt Nam: Liệu chênh lệch 1% có phải là rào cản?

Trong cuộc đua toàn cầu nhằm thu hút vốn đầu tư nước ngoài (FDI), các chỉ số kinh tế, đặc biệt là thuế suất, luôn được đặt lên bàn cân so sánh. Với mức thuế suất dự kiến áp lên hàng xuất khẩu vào Hoa Kỳ là 20%, Việt Nam đôi khi đứng trước những băn khoăn khi một số quốc gia trong khu vực đưa ra các mức thuế ưu đãi hoặc có mức thuế suất tiêu chuẩn thấp hơn. Câu hỏi được đặt ra là: Liệu việc có mức thuế cao hơn, dù chỉ 1%, có làm giảm sức hút đầu tư của Việt Nam trong mắt các tập đoàn đa quốc gia?

Khi phân tích sâu hơn bức tranh toàn cảnh về các yếu tố quyết định đầu tư, có thể khẳng định rằng một chênh lệch nhỏ về thuế suất không phải là rào cản quyết định. Thay vào đó, sự ổn định chính sách, chất lượng nguồn nhân lực và đặc biệt là khả năng hấp thụ công nghệ mới là những "thỏi nam châm" thật sự giữ chân các nhà đầu tư dài hạn.

Bối cảnh rộng hơn: Lợi thế từ FTA vượt trội chênh lệch thuế

Trước hết, việc chỉ tập trung vào con số 1% chênh lệch thuế hàng xuất khẩu vào Hoa Kỳ so với các quốc gia khác là một cái nhìn phiến diện, bỏ qua một lợi thế cạnh tranh chiến lược mà Việt Nam đã dày công xây dựng: mạng lưới các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA). Các hiệp định như CPTPP, EVFTA hay RCEP đã mở ra những thị trường xuất khẩu khổng lồ với mức thuế quan ưu đãi được cắt giảm về 0% theo lộ trình. Lợi ích từ việc tiết kiệm hàng chục phần trăm thuế quan khi xuất khẩu hàng hóa sang EU, Canada hay Nhật Bản rõ ràng có giá trị lớn hơn rất nhiều so với gánh nặng từ 1% chênh lệch thuế đối với hàng xuất khẩu vào Hoa Kỳ.

Đối với một doanh nghiệp sản xuất để xuất khẩu, bài toán chi phí - lợi nhuận sẽ ưu tiên việc tiếp cận thị trường miễn thuế. Họ đã quá quen với việc tính toán và đối mặt với những rào cản thuế quan chênh lệch lớn. Do đó, một môi trường kinh doanh tại Việt Nam, dù thuế xuất khẩu vào Hoa Kỳ cao hơn một chút nhưng lại đảm bảo đầu ra thông suốt cho sản phẩm, vẫn sẽ là một lựa chọn chiến lược và hấp dẫn hơn hẳn.

Nếu kịch bản Mỹ áp thuế 20% chỉ là một rủi ro giả định, thì việc tuân thủ Thuế tối thiểu toàn cầu 15% lại mang đến một thách thức hữu hình và cấp bách hơn. Chính sách này vô hiệu hóa các ưu đãi thuế mà Việt Nam dùng để thu hút FDI. Đáng lo ngại hơn, rủi ro mất nguồn thu thuế là rất rõ ràng. Ngay cả khi Việt Nam không áp dụng, các quốc gia có tập đoàn đặt trụ sở chính (như Hàn Quốc, Nhật Bản) sẽ tự động thu phần thuế chênh lệch. Điều này có nghĩa là, dù lựa chọn thế nào, Việt Nam vẫn đối mặt với nguy cơ "mất cả chì lẫn chài": vừa không giữ được lợi thế cạnh tranh từ ưu đãi thuế, vừa có thể thất thu ngân sách vào tay quốc gia khác.

Tầm nhìn dài hạn và giá trị của sự ổn định

Thứ hai, các dòng vốn FDI chất lượng cao, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất và công nghệ, luôn mang tầm nhìn dài hạn 5, 10, thậm chí 20 năm. Khi một tập đoàn quyết định đầu tư hàng tỷ USD để xây dựng nhà máy, trung tâm R&D và chuỗi cung ứng, yếu tố họ quan tâm hàng đầu không phải là ưu đãi thuế ngắn hạn, mà là sự ổn định và có thể dự báo được của môi trường kinh doanh.

Sự ổn định chính trị, một hệ thống pháp luật ngày càng minh bạch, và các chính sách nhất quán là "tài sản" vô giá. Một môi trường kinh doanh không có những thay đổi chính sách đột ngột, không có rủi ro về pháp lý và đảm bảo an toàn cho tài sản đầu tư sẽ quan trọng hơn nhiều. Mức chênh lệch 1% thuế suất hoàn toàn có thể được xem như một "chi phí bảo hiểm" cho sự ổn định này. Các nhà đầu tư sẵn sàng trả một mức phí cao hơn một chút để đổi lấy sự an tâm, cho phép họ tập trung vào hoạt động kinh doanh cốt lõi thay vì phải lo đối phó với những rủi ro khó lường.

Năng lực hấp thụ: "Tấm vé vàng" thật sự cho công nghệ cao

Giả sử 1% thuế là một yếu tố được cân nhắc, liệu các doanh nghiệp công nghệ cao có mù quáng chạy theo những "thiên đường thuế"? Câu trả lời gần như chắc chắn là không. Một quốc gia có thể đưa ra mức thuế 0% nhưng nếu thiếu đi nền tảng công nghiệp, thiếu kỹ sư chất lượng cao và không có hệ sinh thái hỗ trợ, thì dự án đầu tư đó cũng không thể vận hành hiệu quả.

Đây là lúc khái niệm "năng lực hấp thụ công nghệ" trở nên quan trọng. Năng lực này không chỉ là việc tiếp nhận máy móc, mà là khả năng của một quốc gia trong việc tiếp thu, vận hành, và cuối cùng là cải tiến công nghệ đó. Nó bao gồm:

• Nguồn nhân lực: Sự sẵn có của đội ngũ kỹ sư, chuyên gia, kỹ thuật viên có khả năng làm việc với công nghệ phức tạp.

• Hệ sinh thái công nghiệp phụ trợ: Sự tồn tại của các nhà cung cấp địa phương có khả năng sản xuất linh kiện, cung cấp dịch vụ kỹ thuật đạt chuẩn quốc tế.

• Hạ tầng và R&D: Không chỉ là đường xá, cảng biển mà còn là hạ tầng số, trung tâm dữ liệu, và mối liên kết chặt chẽ giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp.

Ngay cả khi một tập đoàn chỉ đặt tại Việt Nam một công đoạn được xem là có giá trị gia tăng thấp trong chuỗi sản xuất chip bán dẫn, công đoạn đó vẫn đòi hỏi một trình độ kỹ thuật và một nền tảng công nghiệp vượt xa so với dệt may. Không thể có một bước nhảy vọt từ may mặc sang lắp ráp vi mạch nếu không có sự chuẩn bị và tiến hóa về năng lực sản xuất và con người.

Kết luận: 

Trong khi việc duy trì một chính sách thuế cạnh tranh là cần thiết, việc quá ám ảnh bởi con số chênh lệch 1% có thể làm chúng ta chệch hướng khỏi những nhiệm vụ chiến lược quan trọng hơn. Cuộc cạnh tranh thu hút FDI trong tương lai không phải là cuộc đua xuống đáy về thuế, mà là cuộc đua lên đỉnh về chất lượng. Trên thực tế, mạng lưới FTA cho phép hàng hóa Việt Nam tự điều chỉnh được tỷ lệ xuất xứ và cân bằng được chi phí sản xuất, chưa kể đến hiện tại Chính phủ vẫn đang giữ mức thuế VAT ở mức 8%, có đúng không?

Việc xây dựng một nền tảng vững chắc về hạ tầng, đầu tư mạnh mẽ vào phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, và tạo dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định mới chính là "thỏi nam châm" bền vững nhất để thu hút những dòng vốn đầu tư dài hạn và chất lượng, đưa Việt Nam tiến nhanh hơn trên con đường trở thành một trung tâm công nghệ của khu vực.

Bạn có thể góp ý cho mình qua Zalo để nhóm có thể trao đổi và điều chỉnh lại các bài viết trở nên có giá trị thực tiễn hơn.